مفهوم سرشت انسان در هنگام تولد، بهویژه درباره ایده گناهکار به دنیا آمدن، در مسیحیت و اسلام تفاوت قابل توجهی دارد.
عقیده گناه نخستین (گناه اولیه)
در بیشتر سنتهای مسیحی، بهویژه در کاتولیک، ارتدکس شرقی و پروتستان، انسانها با «گناه نخستین» به دنیا میآیند. این گناه به نافرمانی آدم و حوا در باغ عدن (پیدایش ۳) بازمیگردد که باعث میشود همه فرزندان آدم دارای سرشتی گناهآلود باشند.
گناه نخستین به این معناست که همه انسانها از بدو تولد از خدا جدا هستند و برای نجات، به ایمان به عیسی مسیح نیاز دارند.
غسل تعمید (بپتیسم) اغلب بهعنوان آیینی مقدس در نظر گرفته میشود که انسان را از گناه نخستین پاک میکند و به او امکان میدهد با خدا پیوند برقرار کند. هرچند ماهیت دقیق گناه نخستین و پیامدهای آن در میان فرقههای مختلف متفاوت است، اما بهطور کلی این آموزه بیان میکند که انسانها با گرایشی ذاتی به سوی گناه به دنیا میآیند.
فطرت (پاکی ذاتی)
در اسلام، همهچیز در جهان، از جمله حیوانات، گیاهان و طبیعت، در حالتی از تسلیم در برابر اراده خداوند قرار دارند که این حالت طبیعی و ذاتی «فطرت» نامیده میشود. انسانها نیز بر اساس فطرت، با سرشتی پاک، بیگناه و متمایل به نیکی و عبادت خداوند به دنیا میآیند. همانگونه که در قرآن آمده است، هر آنچه در آسمانها و زمین است، خدا را تسبیح میگوید، هرچند انسانها آن را درک نکنند (اسراء: ۴۴). این نشان میدهد که تمام آفرینش با هدف و مقصود خود در هماهنگی است.
در اسلام، مفهومی به نام گناه نخستین وجود ندارد. هر انسان بدون گناه متولد میشود و زمانی که به سن مسئولیت اخلاقی میرسد، در قبال اعمال خود مسئول خواهد بود.
خداوند در قرآن مقرر کرده است که هیچکس بار گناه دیگری را بر دوش نمیکشد:
“هیچ بردارنده باری، بار دیگری را برنمیدارد. و اگر کسی که بار سنگینی دارد، دیگری را برای کمک بخواند، چیزی از بار او برداشته نمیشود، حتی اگر خویشاوند نزدیکش باشد.” (فاطر: ۱۸)
“و اینکه هیچ بردارنده باری، بار دیگری را برنمیدارد.” (نجم: ۳۸)
داستان آدم و حوا در اسلام نیز آمده است (سوره بقره، آیات ۳۵ تا ۳۹)، اما برخلاف مسیحیت، نافرمانی آنها بهعنوان گناهی که تمام بشریت را آلوده کرده باشد، تلقی نمیشود. بلکه آنها پس از توبه، از سوی خداوند بخشیده شدند و خطای آنان به نسلهای بعدی منتقل نشد.
توبه در اسلام بسیار مورد تأکید است و هر کسی که صادقانه توبه کند و رفتار خود را اصلاح نماید، میتواند بدون توجه به اعمال گذشتهاش، از سوی خداوند مورد آمرزش قرار گیرد.
نتیجهگیری
در مسیحیت، گناه آدم و حوا بر تمام بشریت تأثیر گذاشته و نجات را برای همه ضروری میسازد. در اسلام، رستگاری از طریق توبه و طلب آمرزش مستقیم از خداوند حاصل میشود، بدون نیاز به واسطه یا گناهی موروثی. بنابراین، دیدگاه مسیحی بر نیاز به نجات به دلیل سرشت گناهآلود ذاتی تأکید دارد، در حالی که دیدگاه اسلامی بر مسئولیت فردی و توانایی هر انسان برای زندگی صالح از بدو تولد تأکید میکند، بدون آنکه گناه نخستینی برای غلبه بر آن وجود داشته باشد.
