امروزه از تقویمها و ساعتها استفاده میشود. همچنین زمانهای نماز و روزهٔ خود را بر اساس آنها تنظیم میکنیم. افزون بر این، اذان گفته میشود و ما بر همان اساس افطار میکنیم. اما مردم در زمانهایی که نه تقویم و ساعت وجود داشت و نه بلندگو برای اذان، چگونه زمان سحری و افطار خود را تعیین میکردند؟
پاسخ:
در زمان پیامبر خدا، نه تقویم وجود داشت و نه ساعت. قرآن زمانهای نماز و روزه را بدون در نظر گرفتن چنین ابزارهایی بیان میکند. در عین حال میگوید که ماه و خورشید هر دو بر اساس حسابی معین حرکت میکنند. در بسیاری از آیات به روشنی بیان شده است که زمانها نیز بر اساس همین نظم تعیین شدهاند. با این حال، مشاهدهٔ شخصی ما نیز لازم است.
برای مثال: وقتی خورشید غروب میکند، زمان نماز مغرب آغاز میشود و وقت افطار فرا میرسد. اما اگر کسی در منطقهای کوهستانی باشد – مثلاً در روستای من با کوههای بسیار بلند-و در دره قرار داشته باشد، ممکن است خورشید را از بعدازظهر دیگر نبیند. پیامبر خدا توضیح روشنی در این باره داده است: «وقتی خورشید در غرب ناپدید شود و تاریکی از شرق پدیدار گردد، آنگاه زمان مغرب است.» این موضوع بهروشنی قابل مشاهده است.
اما دربارهٔ نماز عشاء: وقت آن تا زمانی ادامه دارد که تاریکی کامل فرا برسد. وقتی تاریکی کامل برقرار شود، زمان نماز عشاء به پایان میرسد. یعنی به محض اینکه در افق غربی حتی کمترین نوری دیده نشود، وقت آن بهطور کامل داخل شده است. متأسفانه دیانت دقیقاً در همین زمان اذان میگوید. با اینکه این موضوع را بهخوبی میدانند، نمیتوانند از منافع خود چشمپوشی کنند؛ و باید خودشان پاسخگو باشند.
میان آغاز زمان نماز مغرب و فرا رسیدن تاریکی کامل، زمان واقعی نماز عشاء قرار دارد.
از آنجا که خداوند این زمان را در قرآن بهصورت دقیق مشخص نکرده است، میتوان نماز مغرب و عشاء را با هم بهجا آورد. همین موضوع دربارهٔ نماز ظهر و عصر نیز صدق میکند؛ آنها هم میتوانند با هم خوانده شوند.
پیامبر خدا در مدینه، با اینکه دلیل خاصی وجود نداشت، این نمازها را با هم خواند تا برای مردم نمونهای باشد. او باید در همهٔ امور برای ما الگو باشد. در جریان حجةالوداع، در عرفات-با اینکه کار دیگری در آنجا نبود-نماز ظهر و عصر را با هم اقامه کرد تا امت او آن را ببینند. هنگامی که از عرفات به مزدلفه حرکت کردند، در آنجا نماز مغرب و عشاء را با هم بهجا آورد تا همه آن را مشاهده کنند.
بنابراین، زمانهای نماز بهطور روشن قابل مشاهده هستند.
اما دربارهٔ نماز صبح: در افق شرقی-یعنی جایی که به نظر میرسد آسمان و زمین به هم میرسند-نوری شروع به ظاهر شدن میکند. این زمان را «سپیدهدم دریانوردی» مینامند. دریانوردان در این زمان مسیر خود را تعیین میکنند. پس از آن، نواری سفید بر فراز تاریکی پدیدار میشود که در امتداد افق گسترش مییابد. در این هنگام مشخص میشود که وقت نماز صبح آغاز شده است.
اما زمان سحری را چگونه میتوان تشخیص داد؟ در افق شرقی، نورهای اولیهای در بالا ظاهر میشوند که بهصورت گنبدی به سمت پایین گسترش مییابند. تا زمانی که وقت نماز صبح بهطور قطعی فرا برسد، بدن بیدار شده و انسان غذای سحری خود را صرف میکند.
متأسفانه دیانت اذان صبح را از همان ابتدای زمان سحر پخش میکند.
تمام اینها با چشم غیرمسلح بهروشنی قابل مشاهده است؛ نهتنها در اینجا، بلکه حتی در مناطق قطبی نیز. حتی اگر در آنجا خورشید ۲۴ ساعت بتابد، باز هم میتوان مشاهدات دقیقی انجام داد.
تمام اطلاعات مربوط به زمانهای نماز در وبسایت ما موجود است و علاقهمندان میتوانند به آن مراجعه کنند. ما خود نیز به مکانهایی رفتهایم که در آنها خورشید برای مدتی غروب نمیکند یا طلوع نمیکند، و بر اساس معیارهایی که خداوند در قرآن تعیین کرده است، قابل مشاهده بودن پنج وقت نماز را با چشم غیرمسلح بررسی و اثبات کردهایم.
تمام ستایشها از آنِ خداوند است. قرآن اصول و راهنماییهایی را در بر دارد که بهوسیلهٔ آنها میتوان در هر نقطهای از جهان-چه با ساعت و چه بدون آن—زمانهای نماز را بهروشنی تشخیص داد.
