مسئلهٔ تعیین اینکه عید فطر به کدام روز مصادف میشود، همانند هر سال، امسال نیز بهعنوان موضوعی اختلافی باقی مانده است. به نظر میرسد مسلمانانی که از وحدت سخن میگویند، باز هم روزهای عید را در روزهای متفاوت جشن خواهند گرفت.
این اختلاف به سبب آن است که برخی از عالمان دینی اسلام بر قرآن تکیه نمیکنند، دچار خطاهای روشی میشوند و به سنتهای ابتدایی خود پایبند میمانند.
هیئت امور دینی ترکیه (از سال ۱۹۷۸ میلادی تاکنون) در این مسئله با روشی درست که قرآن به آن رهنمون شده است (یعنی روش محاسبه)، عمل میکند. قرآن در تعیین اوقات نماز، مشاهده را امر میکند؛ اما مسئلهٔ تقویم قمری را به محاسباتی که توسط هیئتی از دانشمندان انجام میشود، واگذار میکند. در قرآن آمده است:
“ماه و خورشید بر اساس حسابی معیّن در حرکتاند.” (الرحمن، ۵۵/۵)”اوست کسی که خورشید را روشناییبخش و ماه را نورانی قرار داد و برای ماه منزلگاههایی تعیین کرد تا شمار سالها و حساب را بدانید. خداوند اینها را جز به حق نیافرید. او آیات خود را برای مردمی که میدانند، بهتفصیل بیان میکند.” (یونس، ۱۰/۵)
در زمان پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) دانشمندانی که بتوانند چنین محاسباتی انجام دهند وجود نداشتند. از اینرو، ایشان بهعنوان تنها راهحل چنین میفرمودند:
“ما امتی اُمّی هستیم؛ حساب و نوشتن نمیدانیم. میدانیم که ماه یا ۲۹ روز است یا ۳۰ روز”
“هرگاه هلال (هلال ماه رمضان) را دیدید، روزه را آغاز کنید؛ و هرگاه هلال (هلال ماه شوال) را دیدید، عید بگیرید. اگر هوا ابری بود، ماهی را که در آن هستید به ۳۰ روز کامل کنید.”
اما در روزگار کنونی، دانشمندان فراوانی وجود دارند که حرکت ماه و خورشید را محاسبه میکنند. در سال ۱۹۷۸ میلادی، به سرپرستی هیئت امور دینی ترکیه، کنفرانس بینالمللی «رؤیت هلال» برگزار شد و در آن، اصول درستی دربارهٔ این مسئله تعیین گردید.
از آن زمان، تنظیمکنندگان تقویم، رؤیت هلال در هر نقطهای از جهان را ملاک قرار میدهند. در نتیجه، تقویمها بر اساس پژوهشهای مشترک اخترشناسان و عالمان دینی تهیه و تنظیم میشوند.
امسال، دربارهٔ هلال رمضان و نشانهٔ فرارسیدن عید چنین اعلام شده است:
هلال نخستین ماه رمضان سال ۱۴۴۷ (۲۰۲۶) برای نخستین بار در روز چهارشنبه ۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ از بخش غربی اقیانوس آرام بزرگ ـ نسبت به موقعیت ما ـ قابل رؤیت خواهد بود. زمان رؤیت هلال به وقت ترکیه ساعت ۰۶:۴۲ است.
امکان ندارد هلالی که در این ساعت در ترکیه دیده میشود، ۱۴ ساعت پیش از آن در عربستان سعودی رؤیت شده باشد. کسانی که ادعای رؤیت کردهاند، دچار خطا شدهاند.
بنابراین، روز پنجشنبه ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، نخستین روز ماه رمضان سال ۱۴۴۷ (۲۰۲۶) خواهد بود. عید نیز با تاریخ ۲۰ مارس مصادف میشود. (این اطلاعات از سوی کارشناسان نجومِ وزارت امور دینی ترکیه اعلام شده است.)
در هیچ آیهای از قرآن، مشاهدهٔ هلال با چشم امر نشده است؛ بلکه بر «تعیین آن از راه محاسبه توسط گروهی آگاه» تأکید شده است. در دورهای که چنین هیئتی وجود نداشت، پیامبر ما بهعنوان تنها راهحل، رؤیت هلال با چشم عادی را توصیه کردند. اما تبدیل کردن این روش به یک اصل همیشگی و اجرای آن در هر زمان، قابل قبول نیست؛ زیرا امروزه امکانات فنی برای انجام هرگونه محاسبهای فراهم است. افزون بر این، شمار سالها و حساب ماهها امری جهانی و همگانی است.
کار و تلاش وظیفهٔ بندگان است و توفیق از جانب خداوند میآید.
