پرسش:
چند سال پیش، در چند نوبت از یکی از دوستان نزدیکم مقداری پول قرض گرفتم. در آن زمان، دربارهٔ بازپرداخت بدهی به روپیهٔ هند یا تعیین واحد پولی دیگری با یکدیگر توافق نکردیم. اکنون از نظر شرعی، چگونه باید این بدهی را ادا کنم؟ آیا باید آن را به روپیهٔ هند، طلا یا ارز خارجی بازپرداخت کنم؟
پاسخ:
با توجه به توضیحات شما، هنگام قرض گرفتن پول، دربارهٔ واحد پولی مشخصی برای بازپرداخت بدهی توافق نکرده‌اید و زمان معینی نیز برای ادای آن تعیین نشده است.
از نظر احکام شرعی، اصل بر این است که بدهکار باید اصل بدهی خود را به همان میزان و با همان واحد پولی که دریافت کرده است، به صاحب حق بازگرداند؛ زیرا ادای دین و رعایت حقوق مالی دیگران از وظایف مهم شرعی است و بدهکار باید در بازپرداخت بدهی خود امانت‌دار و پایبند به حق طلبکار باشد.
بااین‌حال، اگر از زمان دریافت قرض تا هنگام بازپرداخت آن، مدت قابل توجهی گذشته باشد و ارزش پول به سبب تورم به میزان چشمگیری کاهش یافته باشد، مسئلهٔ چگونگی محاسبهٔ ارزش بدهی نیازمند بررسی دقیق تر است. در چنین شرایطی، باید تاریخ دریافت هر یک از مبالغ قرض‌گرفته‌شده، میزان تورم و مقدار کاهش ارزش پول تا زمان بازپرداخت مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس، می‌توان میزان کاهش ارزش پول را محاسبه کرد و دربارهٔ نحوهٔ جبران آن تصمیم گرفت.
در این زمینه، شایسته است طرفین با رعایت انصاف، عدالت و حقوق شرعی یکدیگر، دربارهٔ چگونگی بازپرداخت بدهی به توافق برسند. اگر بدهکار و طلبکار توافق کنند که ارزش روز بدهی بر اساس قیمت طلا، ارزش یک ارز خارجی یا معیار مالی دیگری محاسبه شود، می‌توانند آن را به‌عنوان مبنایی برای تعیین ارزش بدهی در نظر بگیرند؛ البته این توافق باید با رعایت ضوابط شرعی مربوط به ادای دین و پرهیز از ربا صورت گیرد.
نکتهٔ مهم شرعی: صرف کاهش ارزش پول به تنهایی به این معنا نیست که در همهٔ شرایط، پرداخت مبلغی افزون بر اصل بدهی واجب است. حکم این مسئله به میزان کاهش ارزش پول، شرایط قرض و توافق طرفین بستگی دارد. ازاین رو، برای تعیین حکم دقیق در مورد بدهی شما، بهتر است جزئیات مسئله با یک عالم دینی آگاه به احکام معاملات و مسائل مالی معاصر در میان گذاشته شود.
