پرسش:
به دلیل بروز اختلافی خانوادگی، با برادرم مشاجره کردم و در حالت خشم سوگند یاد کردم که دیگر هرگز با او سخن نگویم و به خانه‌اش نروم. اکنون می‌خواهم بدانم آیا از نظر شرع مقدس اسلام می‌توانم از سوگند خود بازگردم و رابطه‌ام را با برادرم از سر بگیرم؟ در این صورت، تکلیف شرعی من چیست؟
پاسخ:
در آموزه‌های دین مبین اسلام، حفظ پیوندهای خویشاوندی از جایگاه والایی برخوردار است و قطع رحم از اموری است که مؤمنان از آن نهی شده‌اند. ازاین‌رو، اگر کسی در پی مشاجره یا اختلافی خانوادگی سوگند یاد کند که با یکی از خویشاوندان خود قطع رابطه نماید، شایسته نیست که برای پایبندی به چنین سوگندی، پیوند خویشاوندی را بگسلد و از برقراری صلح و آشتی خودداری کند.
خداوند متعال در قرآن کریم دربارهٔ احکام سوگند می‌فرماید:
﴿قَدْ فَرَضَ اللَّهُ لَكُمْ تَحِلَّةَ أَيْمَانِكُمْ ۚ وَاللَّهُ مَوْلَاكُمْ ۖ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ﴾
“خداوند راهِ رهایی از سوگندهایتان را برای شما مقرر کرده است؛ و خداوند سرپرست شماست و او دانا و حکیم است” (سورهٔ تحریم، آیهٔ ۲)
همچنین می‌فرماید:
﴿وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِّأَيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ﴾
“خدا را دستاویز سوگندهای خود قرار ندهید تا به‌سبب آن از نیکی، پرهیزگاری و اصلاح میان مردم بازبمانید؛ و خداوند شنوا و داناست” (سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۲۴)
این آیات شریفه نشان می‌دهند که سوگند نباید مانعی در برابر انجام نیکی‌ها، رعایت تقوای الهی و برقراری صلح و آشتی میان مردم قرار گیرد. بنابراین، انسان نباید به بهانهٔ سوگندی که یاد کرده است، از انجام وظایف اخلاقی و شرعی خود بازماند.
در روایتی از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است:
“سوگندی که برای انجام گناه یاد شود، اعتباری ندارد؛ و سوگندی که برای قطع رابطه با خویشاوندان یاد شود نیز نباید مورد پایبندی قرار گیرد.»** (سنن ابی‌داوود، کتاب طلاق، حدیث ۷)
همچنین از آن حضرت روایت شده است:
“هرگاه سوگند یاد کردی و سپس دیدی که کار دیگری بهتر از آن است، سوگند خود را بشکن، کفّارهٔ آن را بپرداز و آنچه را بهتر است انجام بده.” (صحیح بخاری، کتاب ایمان و نذور، حدیث ۱؛ صحیح مسلم، کتاب ایمان و نذور، حدیث ۱۶۵۰)
بر اساس برداشت مشهور بسیاری از عالمان اسلامی از این روایات، اگر کسی سوگند یاد کند که با خویشاوند خود قطع رابطه نماید، نباید قطع رحم را بر حفظ پیوند خویشاوندی ترجیح دهد؛ بلکه باید از سوگند خود بازگردد، در صورت وجوب شرعی کفّارهٔ آن را بپردازد و برای برقراری صلح و آشتی اقدام کند.
اگر در پی اختلافی خانوادگی سوگند خورده‌اید که دیگر با برادرتان سخن نگویید و به خانه‌اش نروید، بهتر است از این تصمیم بازگردید و برای اصلاح رابطه و حفظ پیوند برادری بکوشید. گذشت، آشتی و رعایت حقوق خویشاوندان از ارزش‌های والای اخلاق اسلامی است و نباید اجازه داد خشم و اختلاف، پیوندی را که خداوند به حفظ آن سفارش کرده است، از میان ببرد.
