پرسش: دربارهٔ رفتار با حیواناتی مانند سگ و خوک چه حکمی وجود دارد؟ آیا کشتن سگ‌ها از سنّت پیامبر اکرم (ص) به شمار می‌آید؟
پاسخ:
کشتن سگ‌ها یا خوک‌ها به صورت مطلق و بدون سبب، در منابع مورد بحث قرار گرفته است و نمی‌توان صرف وجود روایاتی دربارهٔ کشتن برخی سگ‌ها را به معنای وجوب یا استحباب کشتن همهٔ سگ‌ها دانست. در اصل، حیوانات باید مورد آزار و کشتار بی‌دلیل قرار نگیرند و در برخورد با آنها، موازین شرعی رعایت شود.
در برخی از روایات، نقل شده است که رسول خدا (ص) در مقطعی دستور به کشتن سگ‌ها داده‌اند. در مقابل، در روایات دیگری آمده است که آن حضرت (ص) پس از آن، از کشتن سگ‌ها نهی فرموده‌اند. همچنین در برخی از روایات، مواردی از این حکم استثنا شده است. ازاین رو، در میان عالمان، این مسئله مطرح شده که چگونه باید این روایات را با یکدیگر جمع کرد و محدودهٔ حکم مذکور را مشخص نمود.
در دانشنامهٔ اسلام دیانت، در مدخل «سگ»، با توجه به مجموعهٔ این روایات، چنین آمده است:
“رسول خدا (ص) در مقطعی دستور به کشتن برخی از سگ‌ها داده‌اند و در کتاب‌های حدیث نیز روایاتی در این زمینه نقل شده است. بااین‌حال، در برخی از این روایات، تعابیری وجود دارد که بعضی از سگ‌ها را از این حکم مستثنا می‌کند یا نشان می‌دهد که پس از آن، از کشتن آنها نهی شده است. ازاین‌رو، چنین فهمیده شده است که این فرمان ممکن است ناظر به سگ‌هایی بوده باشد که حمله می‌کنند یا مبتلا به هاری هستند”
درشرح صحیح مسلم نیز دیدگاهی مشابه در توضیح این روایات نقل شده است:
“از نظر علمای ما، اگر سگی مبتلا به هاری باشد، کشتن آن مطرح است؛ اما در غیر این صورت، کشتن آن جایز دانسته نشده است. در این زمینه، تفاوتی میان سگِ دارای منفعت و سگِ فاقد منفعت وجود ندارد”
بر اساس این دیدگاه، نمی‌توان صرفاً از روایات مربوط به کشتن برخی سگ‌ها نتیجه گرفت که کشتن هر سگی، به‌طور عام، از سنّت پیامبر اکرم (ص) است. بلکه برای فهم دقیق حکم، باید مجموعهٔ روایات، زمان و شرایط صدور آنها، موارد استثنا و دیدگاه‌های فقهی مربوط به نسخ را در کنار یکدیگر در نظر گرفت.
بنابراین، آنچه از این منابع به دست می‌آید، این است که مسئلهٔ کشتن سگ‌ها دارای تفصیل است و نمی‌توان آن را بدون توجه به شرایط و قرائن، حکمی عام و مطلق تلقی کرد. در مواردی که حیوان موجب ضرر، خطر یا انتقال بیماری باشد، بحث حکم شرعیِ دفع ضرر مطرح می‌شود؛ اما تعمیم حکم کشتن به همهٔ سگ‌ها، بدون در نظر گرفتن این تفصیل، با روایاتی که از نهی بعدی پیامبر (ص) از کشتن سگ‌ها سخن می‌گویند، سازگار نخواهد بود.
-دانشنامهٔ اسلام دیانت، مدخل “سگ”
“احمد داوداوغلو، شرح صحیح مسلم، کتاب الطهارة، شرح حدیث ۹۳ (۲۸۰)
