آیهٔ ۱۱۹ سورهٔ نساء از سوی بسیاری از مفسران به معنای دگرگون ساختن ظاهر جسمانی آفریده‌های الهی تفسیر شده است. با این حال، برای دستیابی به درکی ژرف‌تر از مفهوم «آفرینش خداوند» و شناخت مراد حقیقی این تعبیر قرآنی، شایسته است آیات مرتبط را در پرتو سیاق و پیوستار معنایی آن‌ها مورد تأمل و بررسی قرار دهیم.
قرآن کریم مجموعه‌ای از آیات و نشانه‌های روشن الهی است که از جانب پروردگار متعال بر پیامبرش نازل شده است. هرگاه این کتاب آسمانی با روش صحیح و در چارچوب اصول و معیارهای خود مورد تدبر و بررسی قرار گیرد، معانی و نتایج حاصل از آن با فطرت انسانی و نظام حکیمانهٔ آفرینش هماهنگی خواهد داشت؛ زیرا طبیعت نیز سرشار از آیات و نشانه‌های الهی است که به اراده و مشیت پروردگار پدید آمده‌اند. از این منظر، جهان هستی خود کتابی گشوده از نشانه‌های خداوند است و هر پدیده‌ای در آن، جلوه‌ای از حکمت و تدبیر الهی را آشکار می‌سازد.
نظامی که خداوند حکیم در عالم هستی برقرار ساخته، با احکام و دستوراتی که در کتاب‌های آسمانی خویش برای هدایت بشر فروفرستاده است، هماهنگی و پیوندی ناگسستنی دارد. پروردگار متعال آفرینش را بر پایهٔ حکمت و سنّت‌های تغییرناپذیر خود سامان بخشیده و سپس پیامبران و کتاب‌های آسمانی را برای راهنمایی انسان‌ها مبعوث و نازل فرموده است تا بشر با پیروی از هدایت الهی، در مسیر درست زندگی گام بردارد و از نظم و تعادل حاکم بر آفرینش پاسداری کند.
این حقیقت، بیانگر پیوند عمیق و ناگسستنی میان آفرینش و دین است. قرآن کریم در این باره می‌فرماید:
“پس روی خویش را با گرایش تمام به سوی دین حق بگردان، همان سرشت الهی که خداوند همهٔ انسان‌ها را بر پایهٔ آن آفریده است. در آفرینش خداوند هیچ دگرگونی و جایگزینی روا نیست. این است دین استوار و راستین، هرچند بیشتر مردم نمی‌دانند.» (سورهٔ روم، آیهٔ ۳۰)
تعبیری که در این آیه به «آفرینش خداوند» ترجمه شده، عبارت «خَلْقُ الله» است. همین تعبیر در آیهٔ ۱۱۹ سورهٔ نساء نیز به کار رفته است؛ آنجا که خداوند متعال از نیت و برنامهٔ شیطان برای گمراه ساختن بندگان سخن می‌گوید:
“خداوند شیطان را از رحمت خویش دور ساخته است. شیطان گفت: از میان بندگانت، سهمی معین و حتمی برای خود خواهم گرفت. آنان را گمراه خواهم کرد، به آرزوهای باطل و فریبنده گرفتارشان خواهم ساخت، به آنان فرمان خواهم داد تا گوش‌های چهارپایان را بشکافند و فرمانشان خواهم داد تا آفرینش خداوند را دگرگون سازند. هر کس به جای خداوند، شیطان را سرپرست و ولیّ خود برگزیند، بی‌تردید به زیانی آشکار گرفتار آمده است.» (سورهٔ نساء، آیات ۱۱۸ و ۱۱۹)
برای فهم گسترهٔ معنایی این تعبیر، باید به این حقیقت توجه کنیم که انسان تنها موجودی است که با برخورداری از اختیار و اراده، می‌تواند در نظم و تعادل حاکم بر جهان هستی دخالت کند و آن را بر هم بزند. از همین رو، قرآن کریم در موارد گوناگون، انسان را از فسادانگیزی و تباه ساختن نظام آفرینش برحذر داشته است:
“هنگامی که به قدرت و ریاستی دست می‌یابند، می‌کوشند در زمین فساد و تباهی برپا کنند، کشتزارها و نسل‌ها را نابود سازند؛ حال آنکه خداوند فساد و تباهی را دوست نمی‌دارد.» (سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۰۵)
همچنین می‌فرماید:
“به سبب آنچه دست‌های مردم فراهم آورده است، فساد و تباهی در خشکی و دریا آشکار شده است؛ تا خداوند بخشی از پیامدهای اعمالشان را به آنان بچشاند، باشد که به سوی حق بازگردند.» (سورهٔ روم، آیهٔ ۴۱)
همان‌گونه که از تعالیم قرآن کریم برمی‌آید، خداوند متعال انسان را در برابر دو راه قرار داده است: راه اطاعت و تسلیم در برابر فرمان الهی و حرکت در مسیر سنّت‌ها و قوانین حکیمانهٔ او، و راه سرپیچی و رویارویی با این قوانین. از آنجا که خالق طبیعت و پدیدآورندهٔ نظام هستی خداوند است، قوانین حاکم بر طبیعت نیز جلوه‌ای از اراده، حکمت و تدبیر او به شمار می‌روند. بنابراین، بی‌اعتنایی به این قوانین و اقدام آگاهانه در جهت برهم زدن نظم و تعادل آفرینش، نمی‌تواند از پیامدهای معنوی و مادی خویش جدا باشد.
با تأمل در مجموع این آیات و قرار دادن آن‌ها در کنار یکدیگر، می‌توان دریافت که مفهوم «تغییر آفرینش خداوند» لزوماً به دگرگون ساختن ظاهر جسمانی موجودات محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند معنایی گسترده‌تر داشته باشد و هرگونه اقدام در جهت برهم زدن نظام حکیمانهٔ آفرینش، ایجاد فساد و تباهی، انحطاط جسمی و اخلاقی و تخریب تعادل و توازنی را که خداوند در جهان برقرار ساخته است، دربرگیرد.
بر این اساس، تغییر آفرینش خداوند را می‌توان فراتر از دگرگونی‌های ظاهری و جسمانی، در معنای انحراف از فطرت الهی و دست‌کاری و تخریب نظم و سنّت‌هایی نیز فهمید که پروردگار متعال بر پایهٔ حکمت خویش در عالم هستی مقرر فرموده است. چنین برداشتی، ما را به تأملی عمیق‌تر در مسئولیت انسان در برابر آفرینش و ضرورت پاسداری از نظام و تعادل الهی فرا می‌خواند.
