بررسی تفاوت بینایی و نابینایی در دنیا و آخرت

سوال: در آیه ۱۲۴ سوره طه آمده است که کسانی که از قرآن کریم روی‌گردان شوند، در روز قیامت نابینا محشور خواهند شد. در مقابل، در آیات ۲۱ و ۲۲ سوره ق  چنین می‌خوانیم: وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ.  و هر كسى مى ‏آيد [در حالى كه] با او سوق‏دهنده و گواهى ‏دهنده‏ اى است.  لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ.   [به او مى‏ گويند] واقعا كه از اين [حال] سخت در غفلت بودى و[لى] ما پرده‏ ات را [از جلوى چشمانت] برداشتيم و ديده‏ ات امروز تيز است .  دیده میشود در این آیات، به جای آنکه از محشور شدن به صورت نابینا سخن گفته شود، تصریح شده است که انسان در آن روز با چشمانی بسیار تیزبین حقایق را مشاهده خواهد کرد. با توجه به این دو دسته آیات، چگونه می‌توان میان آن‌ها جمع کرد و فهم صحیحی از آن‌ها ارائه داد؟.

پاسخ:

برای آن‌که بتوانیم به  این پرسش شما پاسخ درست و دقیقی ارائه کنیم، لازم است آیاتی را که صحنه‌های قیامت را بیان می‌کنند، در کنار هم قرار داده و به صورت یکجا بررسی نماییم.

خدای متعال در روز قیامت، پس از آنکه بدنها را از خاک بیرون می‌آورد، روح‌هایی را که هنگام مرگ گرفته است، دوباره به بدنها بازمی‌گرداند. (تکویر: ۷؛ زمر: ۶۸)

پس از آنکه روح‌ها وارد بدنها شدند، انسانها گمان خواهند کرد که در دنیا تنها ده روز، یا یک روز، یا به اندازه یک شامگاه یا بخشی از روز اقامت داشته‌ اند و این سخن را پنهانی با یکدیگر در میان خواهند گذاشت. (طه: ۱۰۳ـ۱۰۴؛ نازعات: ۴۶؛ یونس: ۴۵)

در همین هنگام، یک منادی مردم را به سوی صحنه حساب فرا می‌خواند. مردم همچون ملخهای پراکنده و پروانه‌های از هم گسسته خواهند بود. در این هنگام، کافران با چشمانی که از شدت هراس از حدقه بیرون آمده است، خواهند گفت: «امروز، روزی بسیار دشوار است.» (قمر: ۷ـ۸؛ نبأ: ۱۸)

با فراخوان منادی، مردم همراه با پیشوایان (امامان) خود گرد آورده می‌شوند. سپس دو فرشته نزد هر انسان می‌آیند و می‌گویند: «تو از این صحنه غافل بودی؛ اکنون پرده را از برابر چشمانت برداشتیم، پس امروز چشمانت بسیار تیزبین است.» یکی از این دو فرشته مأمور است انسان را از جای برخاستنش به صحنه محشر و سپس به بهشت یا دوزخ ببرد، و فرشته دیگر بر اعمال او گواهی خواهد داد. (ق: ۲۱ـ۲۲؛ اسراء: ۷۱؛ یس: ۳۲، ۵۳)

پس از آن‌که هر گروه با پیشوای خود گرد آمد، خدای متعال گوش‌های کافران را ناشنوا، چشمانشان را نابینا و زبانشان را از سخن گفتن بازمی‌دارد، پاهایشان را در بند می‌نهد و چهره‌هایشان را سیاه می‌گرداند. سپس آنان در حالی که نابینا، لال و ناشنوا هستند، به سوی محشر رانده می‌شوند. (طه: ۱۰۲، ۱۲۴؛ اسراء: ۷۲، ۹۷؛ ابراهیم: ۴۹؛ آل‌عمران: ۱۰۶؛ طه: ۱۰۸؛ یس: ۵۱؛ معارج: ۴۳)

اما مؤمنان در حالی به سوی محشر برده می‌شوند که با پای خود راه می‌روند، چشمانشان بیناست، گوش‌هایشان می‌شنود و زبانشان سخن می‌گوید، و چهره‌هایشان نیز سپید خواهد بود. (زمر: ۶۰؛ یونس: ۲۶؛ عبس: ۳۸)

در جریان این حرکت، گناهان کافران همچون باری بر پشت آنان حمل خواهد شد. (انعام: ۳۱؛ طه: ۹۹ـ۱۰۱؛ نحل: ۲۳ـ۲۵)

پس از آن، همه مردم در صحنه محشر گرد آورده می‌شوند و فرشته‌ای که همراه هر انسان است، خواهد گفت: «این شخصی که با من است، حاضر می‌باشد.» (ق: ۲۳)

پس از آن‌که همه مردم در محشر گرد آمدند، خدای متعال دوباره بینایی و شنوایی کافران را به آنان بازمی‌گرداند و زبانشان را برای سخن گفتن باز می‌کند. در آن هنگام، چشمانشان از شدت ترس از حدقه بیرون می‌زند، دل‌هایشان به گلو می‌رسد و دوزخ را از فاصله‌ای دور مشاهده خواهند کرد. (فرقان: ۱۱ـ۱۲؛ ابراهیم: ۴۲ـ۴۳؛ غافر: ۱۸)

پس از آن، حسابدهی آغاز می‌شود؛ نامه‌های اعمال به همه داده می‌شود، اعمال در میزان سنجیده می‌شود و در نتیجه، مؤمنان وارد بهشت و کافران وارد دوزخ خواهند شد.

نتیجه:

بر این اساس، چنین فهمیده می‌شود که مقصود از نابینا محشور شدن کسانی که از یاد خدا روی‌گردان شده‌اند، که در آیه ۱۲۴ سوره طه آمده است، مرحله‌ای است که پس از بیرون آمدن از قبر و در مسیر حرکت به سوی صحنه محشر واقع می‌شود. زیرا در دیگر آیات، به روشنی بیان شده است که همه انسان‌ها پس از بیرون آمدن از قبر، با نگاه کردن به یکدیگر سخن می‌گویند و پس از رسیدن به صحنه محشر نیز نامه‌های اعمال خود و دوزخ را مشاهده خواهند کرد. ازاین‌رو، نابینایی یادشده در این آیه، مربوط به مرحله‌ای خاص از مسیر حشر است، نه همه مراحل روز قیامت.