از شرّ شیطان راندهشده به خدای رحمان و رحیم پناه میبرم.
از کودکی به ما آموختهاند که در دین اسلام چهار کتاب آسمانی وجود دارد: زبور بر داوود پیامبر، تورات بر موسی پیامبر، انجیل بر عیسی پیامبر و قرآن بر محمد پیامبر (ص) نازل شده است. همچنین گفته میشود که به دیگر پیامبران کتابی نازل نشده، بلکه تنها چند صفحه یا صحیفه (سه یا چهار برگ) به آنان داده شده است.
اما هنگامی که این موضوع را با آیات قرآن توضیح دهیم و بررسی کنیم، میتوان دید که این اطلاعات تا حدودی نادرست یا دستکم نیازمند بازنگری و توضیح دقیقتر است.
نخست، خداوند در قرآن خبر میدهد که به همه پیامبران کتاب داده است. در آیه ۸۹ سوره انعام آمده است:
“آنان کسانی هستند که ما به ایشان کتاب، حکمت و پیامبری عطا کردیم. اگر اینان (کافران) آن را انکار کنند، ما گروهی را جانشین آنان خواهیم کرد که آن را انکار نکنند.”
در آیات ۸۴ تا ۸۶ سوره انعام، نام ۱۸ پیامبر از ابراهیم(ع) تا عیسی(ع) ذکر شده است و سپس در آیه ۸۷ میفرماید:
“و نیز از میان پدرانشان و فرزندانشان و برادرانشان (گروهی را برگزیدیم) و آنان را انتخاب کردیم و به راه راست هدایت نمودیم.”
بدین ترتیب، خداوند بیان میکند که از نسل این پیامبران نیز پیامبرانی برگزیده شدهاند و به آنان نیز کتاب عطا شده است.
علاوه بر این، در آیه ۱۳۶ سوره بقره چنین فرمان داده شده است:
«بگویید: ما به خدا ایمان آوردهایم و نیز به آنچه بر ما نازل شده، و به آنچه بر ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب و فرزندان او نازل شده است، و به آنچه به موسی و عیسی داده شده، و نیز به آنچه از سوی پروردگارشان به دیگر پیامبران داده شده است ایمان آوردهایم. میان هیچیک از آنان تفاوتی قائل نمیشویم و ما در برابر خدا تسلیم هستیم.»
در اینجا این پرسش مطرح میشود که آیا تورات واقعاً نام یک کتاب مشخص است که به موسی(ع) نازل شده باشد؟ برای یافتن پاسخ، به آیات قرآن مراجعه میکنیم.
در هیچیک از آیات قرآن نیامده است که: «به موسی کتابی به نام تورات دادیم.» بلکه قرآن بهصورت کلی میگوید: “به موسی کتاب دادیم.”
برای نمونه، در آیه ۲ سوره اسراء آمده است:
«و ما به موسی کتاب دادیم و آن را برای بنیاسرائیل وسیله هدایت قرار دادیم تا جز من هیچ کارسازی برای خود نگیرند.»
همچنین در آیه ۵۳ سوره بقره میفرماید:
“و آنگاه که به موسی کتاب و فرقان دادیم، باشد که هدایت یابید.”
«کتاب، نام کتابی است که به موسی داده شده و فرقان، صفت آن کتاب است. فرقان به معنای جدا کردن حق از باطل و توانایی تشخیص درست از نادرست است. همه کتابهای الهی دارای این ویژگی هستند.»
بنابراین، همه کتابهای آسمانی دارای صفت «فرقان» هستند؛ یعنی حق را از باطل و راه درست را از راه نادرست جدا و آشکار میکنند. همچنین «زبور» نیز تنها نام یک کتاب خاص که به داوود(ع) نازل شده باشد، تلقی نمیشود، بلکه از دیدگاه نویسنده متن، صفتی برای همه کتابهای الهی به شمار میآید.
اگر آیات را ادامه دهیم، در آیه ۱۱۰ سوره هود آمده است:
«و بیگمان به موسی کتاب دادیم، اما درباره آن اختلاف شد. و اگر سخن پیشین پروردگارت نبود، میان آنان داوری شده بود. و آنان درباره آن کتاب در تردیدی آمیخته با شک هستند.»
و در آیه ۴۸ سوره انبیاء میفرماید:
«و همانا به موسی و هارون وسیله تشخیص حق از باطل (کتاب) را عطا کردیم؛ نوری و پندی برای پرهیزگاران.»
همچنین آیاتی که از عطا شدن کتاب به موسی(ع) سخن میگویند، در سورههای فرقان (آیه ۳۵)، قصص (آیه ۴۳)، مؤمن (آیه ۵۳)، احقاف (آیه ۱۲) و فصلت (آیه ۴۵) آمدهاند؛ اما در هیچیک از این آیات عبارت «به موسی تورات دادیم» بهکار نرفته است، بلکه تنها از «کتاب» سخن گفته شده است.
قرآن در موارد متعددی از اعطای «کتاب» به موسی(ع) یاد کرده است، اما در این آیات نام «تورات» را بهعنوان عنوان آن کتاب ذکر نکرده است.
در قرآن، واژه «تورات» در آیات ۳، ۴۸، ۵۰، ۶۵ و ۹۳ سوره آلعمران، آیات ۴۳، ۴۴، ۴۶، ۶۶، ۶۸ و ۱۱۰ سوره مائده، آیه ۱۵۷ سوره اعراف، آیه ۲۹ سوره فتح، آیه ۶ سوره صف و آیه ۵ سوره جمعه آمده است؛ اما در هیچیک از این آیات تصریح نشده که تورات تنها بر موسی(ع) نازل شده است.
تورات کتابی اختصاصی برای موسی(ع) نبوده، بلکه نام مشترک همه کتابهای الهی است که بر پیامبران بنیاسرائیل نازل شدهاند.
در همین چارچوب، زبورِ نازلشده بر داوود(ع) و انجیلِ نازلشده بر عیسی(ع) نیز بخشی از «تورات» به شمار میآیند.
این دیدگاه در پژوهشهای برخی از پژوهشگران و عالمان مسلمان که کتاب کنونیِ موسوم به تورات را مورد بررسی قرار دادهاند، از جمله یحیی شنول نیز مطرح شده و در تحقیقات علمی آنان بازتاب یافته است. در تفسیر رایج و سنتی اسلام، «تورات»، «زبور» و «انجیل» معمولاً بهعنوان کتابهای مستقلی شناخته میشوند که به ترتیب بر موسی(ع)، داوود(ع) و عیسی(ع) نازل شدهاند؛ هرچند درباره جزئیات و ماهیت این کتابها میان مفسران و پژوهشگران دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
بر اساس این پژوهش، تورات مجموعهای از کتابها بوده که پنج کتاب نازلشده بر موسی(ع) را در بر میگرفته و در اصل از ۳۹ کتاب تشکیل شده است. با این حال، ممکن است برخی از آیات و بخشهای آن توسط افراد خائن در میان یهودیان پنهان شده، تغییر یافته یا معانی آن تحریف و در نسخههای دیگر بهگونهای متفاوت منتقل شده باشد؛ زیرا به باور نویسنده، قرآن نیز از چنین تحریفهایی سخن گفته است.
پنج کتابی که بر موسی(ع) نازل شدهاند، همان کتابهایی هستند که امروزه با نامهای «پیدایش»، «خروج»، «لاویان»، «اعداد» و «تثنیه» شناخته میشوند. همچنین تمام کتابهایی که پس از وفات موسی(ع) بر پیامبران بنیاسرائیل ــ مانند زکریا، یحیی، یعقوب، یوسف، سلیمان و داوود(علیهمالسلام) ــ نازل شدهاند نیز بخشهایی از تورات به شمار میآیند.
یهودیان، همانگونه که به انجیل و قرآن ایمان ندارند، مجموعه تورات را نیز به سه بخش تقسیم میکنند:
1. بخش نخست: پنج کتاب نخست که به موسی(ع) نسبت داده میشود و «تورات» یا «کتاب شریعت» (تورا) نام دارد.
2. بخش دوم: کتابهایی که پس از وفات موسی(ع) پدید آمدهاند و «کتابها» نامیده میشوند.
3. بخش سوم: “کتاب پیامبران”
چون خداوند در قرآن فرمان داده است به همه پیامبران و همه کتابهای الهی ایمان بیاوریم، ما نیز به تمام پیامبران و کتابهایی که خدا نازل کرده ایمان داریم. مقصود ما تنها این است که توضیح رایج مبنی بر اینکه «تورات فقط یک کتاب بوده که به موسی(ع) داده شده است»، از دیدگاه قرآن نیازمند بازنگری است و کاملاً دقیق نیست.
اگر اطلاعات عمومی که درباره کتابهای الهی به ما داده شده نادرست یا ناقص باشد، تصور میزان پنهانسازی احکام الهی، تحریف معانی و دشمنیهایی که با این کتابها صورت گرفته، بسیار دشوار خواهد بود.
اگر به موقع بیدار نشویم و به قرآن بازنگردیم، ممکن است همانگونه که امتهای پیشین گرفتار فتنهها و فریبها شدند و نتوانستند از آن رهایی یابند، این امت نیز به همان سرنوشت دچار شود.
