دين وفطرت
در باره رزق

در باره رزق

در باره رزق

سوال: خداوند رزق را به کسی که کار می کند می دهد و یا به کسی که می خواهد؟ و یا اینکه به کسی که می خواهد بیشتر رزق می دهد؟

جواب: برای جواب سؤال باید اول این حقیقت را بیان کنیم که انسان با تلاشی که انجام می دهد رزق خودرا کسب می کند. و این اصل را

 خداوند متعال چنین می فرماید:

وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى [1]

و اينكه براى انسان هيچ چيز نيست مگر آنچه كوشيده است.

این نشان دهنده آن است که ممکن است هدیه و یا اکرام و پذیرایی کسی (رزق) خورده و یا استفاده شود و از آن بهرمند شد. اما چیزی که از کار و دسترنج خود بدست نیامده باشد، از مال آن  نمی باشد.

تصمیم اینکه هر کس چه قدر رزق و ثروت داشته باشد، با خداوند است. وظیفۀ ما این است که تمام سعی و تلاش خود را برای بدست آوردن روزی حلال انجام دهیم. در صورت خواست خداوند نعمت و ثروت برای بندگان داده شده آنها به این وسیله امتحان می شوند.

مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاء لِمَن نُّرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلاهَا مَذْمُومًا مَّدْحُورًا*  وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُم مَّشْكُورًا[2]

هر كس بهره زودياب [دنيوى‏] بخواهد، آنچه  كه ترجیح داده ایم به هر کسی بخواهيم زود می دهیم، سپس جهنم را براى او مقرر مى‏داريم كه نكوهيده و مطرود به آن در آيد و آن كس كه سراي آخرت را بطلبد و سعي و كوشش خود را براي آن انجام دهد، در حالي كه ايمان داشته باشد، سعي و تلاش او (از سوي خدا) پاداش داده خواهد شد.

إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا[3]

پروردگارت روزي را براي هر كسی که  اختیار کرده  گشاده يا تنگ مي‏دارد، او نسبت به بندگانش آگاه و بيناست.

خداوند رزق را بر روی زمین مانند مرزعه ای پر پخش کرده؛ کسانی که سعی و کوشش بیشتری می کنند بیشتر برداشت می کنند. اما همانطور که در آیه بالا آمده خداوند به برخی رزق بیشتری می دهد.

خداوند این اکرام و نعمت را برای امتحان به فرد می دهد.

قرآن چنین می فرماید:

فَأَمَّا الْإِنسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ* وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ* كَلَّا بَل لَّا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ* وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ* وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلًا لَّمًّا* تُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّا [4]

اما انسان چون پروردگارش او را بيازمايد و او را گرامى دارد و به او نعمت بخشد، [شاد و مغرور شود و] گويد پروردگارم مرا گرامى داشت‏  هنگامي كه براي امتحان روزي را بر او تنگ بگيرد ماءيوس ‍ مي‏شود و مي‏گويد پروردگارم مرا خوار كرده! چنان نيست كه شما خيال مي‏كنيد، بلكه شما يتيمان را گرامي نمي‏داريد. و يكديگر را بر اطعام مستمندان تشويق نمي‏كند. و ميراث [ضعيفان] را چپاولگرانه مى‏خوريد  مال و ثروت را بسيار دوست مي‏داريد.

خداوند در این آیه به صورت آشکار بیان می کند که نعمت دادن و یا گرفتن برای امتحان انجام می دهد. به بندگانش مقام و قدرت و ثروت را می دهد و به این وسیله آنها را مورد امتحان قرار می دهد. و همچنین با گرفتن اینها نیز بندگانش را مورد آزمایش قرار می دهد. همچنین این آیه به ناشکری و همچنین حق کشی و بی عدالتی انسان نیز اشاره دارد. خداوند نعمتش را به برخی فزون می دهد، اما آنها با  بی عدالتی، حق خوری و ناشکری کفران نعمت کرده و به همین دلیل خداوند این نعمت را از آنها می گیرد.

 وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِن شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ [5]

همچنين) بخاطر بياوريد هنگامي را كه پروردگارتان اعلام داشت كه اگر شكر گزاري كنيد (نعمت خود را) بر شما خواهم افزود و اگر كفران كنيد مجازاتم شديد است!

یکی دیگر از راههایی که بر نعمت و ثروت می افزاید خرج کردن و بخشیدن این اموال و نعمتها در راه خدا می باشد. شکر نعمت و استفاده صحیح و به جا از نعمتها و دوری از اصراف نیز رزق را بیشتر می کند. خداوند چنین می فرماید:

مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ [6]

داستان كسانى كه اموالشان را در راه خدا مى‏بخشند همچون دانه‏اى است كه هفت خوشه مى‏روياند و در هر خوشه‏اى يكصد دانه، و خداوند براى هركس كه بخواهد [پاداش را] چند برابر مى‏كند و خداوند گشايشگر داناست‏.

 

 


[1]  نجم 39؛

 

[2]  اسرا 18 و 19؛

 

[3]  اسرا 30؛

 

[4]  فجر 15-20؛

 

 

[5]  ابراهیم 7؛

 

[6]  بقره 261؛

 

ما را در فضای مجازی دنبال کنید