پرسش:
آیا جایز است یک جوان و یک دختر، در صورتی که قصد ازدواج با یکدیگر را داشته باشند، به صورت خلوت با هم ملاقات کنند؟
پاسخ:
اصل در شریعت اسلامی این است که زن و مردی که میان آنان رابطهٔ زوجیت از طریق عقد صحیح ازدواج وجود نداشته باشد، نسبت به یکدیگر نامحرم به شمار می‌روند. بنابراین، جایز نیست در مکانی به صورت تنها با یکدیگر خلوت کنند؛ به گونه‌ای که از دید و اطلاع مردم در امان باشند، خواه این خلوت در یک مکان بسته باشد یا در جایی که کسی آنان را نبیند. زیرا خلوت با زن نامحرم از اموری است که شریعت از آن نهی کرده است؛ چون ممکن است به عبور از حدودی منجر شود که اسلام برای حفظ آبرو، کرامت و اخلاق انسان‌ها مقرر کرده است.
این حکم با این امر تغییر نمی‌کند که هر دو طرف قصد ازدواج داشته باشند؛ زیرا صرف نیت نیک، چیزی را که شریعت حرام کرده است، مباح نمی‌سازد. شریعت اسلامی تنها به نیک بودن هدف توجه نمی‌کند، بلکه درست و مشروع بودن راه‌ها و وسایلی را نیز که انسان را به آن هدف می‌رساند، مورد توجه قرار می‌دهد.
در متون شرعی نیز از خلوت با زن نامحرم هشدار داده شده است. نبی کریم ﷺ فرمودند:
«هیچ مردی با زنی خلوت نکند، مگر اینکه محرم آن زن همراه او باشد.»
(متفقٌ علیه)
این حدیث در پرتو آنچه قرآن کریم دربارهٔ پرهیز از روابط پنهانی در زمینهٔ خواستگاری زنان در دوران عدّه بیان کرده، قابل فهم است. خداوند متعال می‌فرماید:
﴿وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا ۚ وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ﴾
[بقره: ۲۳۵]
خداوند متعال از وعده و قرارهای پنهانی نهی کرده و راهنمایی فرموده است که امور مربوط به ازدواج باید با روشنی و از راه‌های مشروع انجام شود. هدف از این احکام، بستن راه‌های فتنه و حفاظت از قلب و رفتار انسان در برابر مقدماتی است که ممکن است او را به اموری بکشاند که مورد رضایت خداوند متعال نیست.
روشن است که نامزدی عقد ازدواج نیست. بنابراین، خواستگار و دختری که از او خواستگاری شده است، تا پیش از انجام عقد شرعی همچنان نسبت به یکدیگر نامحرم‌اند و احکام زوجیت، مانند جواز خلوت، نگاه آزادانه و تنها ماندن با یکدیگر، میان آنان ثابت نمی‌شود.
با این حال، شریعت نیاز طبیعی انسان‌ها به شناخت یکدیگر پیش از ازدواج را نیز در نظر گرفته است. از این رو، به خواستگار اجازه داده شده است زنی را که قصد ازدواج با او دارد ببیند و در حدود نیاز با او گفت‌وگو کند؛ البته با رعایت ضوابط شرعی، مانند اینکه خانوادهٔ او در جریان باشند، خلوتی میان آنان صورت نگیرد و رابطه به اندازه‌ای گسترش پیدا نکند که از هدف اصلی ازدواج فراتر رود.
همین حکم دربارهٔ کسی که همسرش را طلاق داده و سپس قصد دارد در صورت امکان به او رجوع کند یا پس از پایان عدّه با او دوباره ازدواج نماید نیز جاری است؛ زیرا وجود صمیمیت و آشنایی قبلی یا داشتن نیت اصلاح، تا زمانی که عقد ازدواج برقرار نشده باشد، حکم نامحرم بودن را از میان نمی‌برد.
حکمت این احکام، سخت‌گیری و ایجاد محدودیت بی‌دلیل برای مردم نیست؛ بلکه هدف آن حفظ کرامت زن و مرد، صیانت از خانواده پیش از شکل‌گیری آن و قرار دادن ازدواج بر یک مسیر روشن و شایسته است؛ مسیری که از روابط پنهانی و زمینه‌هایی که ممکن است در پی خود زیان و پشیمانی به همراه داشته باشد، دور باشد.
والله اعلم بالصواب
