سؤال: آیا کسی که میتواند عقد نکاح را جاری کند، میتواند عقد ازدواج خودش را نیز خودش جاری کند؟ یعنی آیا ممکن است یک نفر هم داماد باشد و هم خودش عقدکننده؟ حکم چنین نکاح یا کبینی چیست؟
پاسخ:
نخست باید یادآوری کنیم که “نکاح” و “کبین” در اینجا به یک معنا هستند؛ یکی واژهای عربی و دیگری واژهای فارسی است. اینکه برای نکاح، شخصی با عنوان «صاحب صلاحیت» یا “مأمور عقد” تعیین شود، امری است که بعدها پدید آمده است. همچنین تفکیک میان “ازدواج رسمی” و “ازدواج دینی” نیز چیزی است که پس از سال ۱۹۲۶ میلادی از سوی غیرمسلمانان مطرح شده است و چنین تفکیکی اساساً وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد، صرف نظر از اینکه چه کسی عقد را جاری میکند، رعایت شرایط نکاح است.
نکاح، پیمان و تعهدی است که زن و مرد برای تشکیل خانواده، بر اساس رضایت متقابل با یکدیگر برقرار میکنند. اگر هیچ مانعی شرعی یا قانونی برای ازدواج آنان وجود نداشته باشد، این ازدواج با تعیین و پرداخت مهر زن، به مردم اعلام و آشکار میشود.
این اعلام نیز باید با حضور و شهادت دستکم سه نفر، افزون بر عروس و داماد، انجام گیرد؛ یعنی فردی که عقد را جاری میکند و دو شاهد.
بنابراین، اعتبار نکاح وابسته به عنوان یا مقام خاصی برای شخصی که عقد را جاری میکند نیست، بلکه ملاک، تحقق شرایط لازم برای ازدواج است.
*پاسخ به سؤال شما توسط هیئت “مرکز پژوهشهای علمی دین و فطرت” ارائه شده است.
